Psikanalitik düşünce içerisinde kayıp, yalnızca bir nesnenin yokluğu olarak ele alınmaz. Kimi zaman kaybın kendisi ruhsal yaşamın merkezî bir düzenleyicisi hâline gelebilir.

Bu durum özellikle özlem duygusunda görünürlük kazanır. İnsan çoğu zaman sahip olduğu şeyi değil, kaybettiği şeyi özlediğini düşünür. Oysa özlenen nesneye yakından bakıldığında, özlemin her zaman somut bir kişiye ya da yaşantıya yönelmediği fark edilir. Kimi zaman özlenen şey, hiçbir zaman tam anlamıyla sahip olunmamış bir deneyimdir.

Bu nedenle bazı kayıplar diğerlerinden daha kalıcıdır.

Gerçekten yaşanmış olanın yasını tutmak çoğu zaman mümkündür. Ancak yaşanamamış olanın, gerçekleşmemiş olanın ya da yalnızca ruhsal yaşam içerisinde kurulmuş olanın yasını tutmak çok daha karmaşık bir süreçtir.

Freud'un yas ve melankoli ayrımı tam da bu noktada önem kazanır. Yas sürecinde kaybedilen nesne bilinmektedir. Melankolide ise kaybın ne olduğu her zaman açık değildir. Kişi yalnızca bir nesneyi değil, o nesne aracılığıyla kurduğu kendilik deneyimini de kaybetmiş olabilir.

Bu nedenle bazı ayrılıklar yalnızca bir ilişkinin sonu değildir.

Bazı ayrılıklar kişinin kendi ruhsal tarihindeki belirli bir fantezinin çöküşüdür.

Özlenen kişi çoğu zaman yalnızca kişi değildir. Onun temsil ettiği anlamlar, vaat ettiği ihtimaller ve etrafında örgütlenen arzular da özlemin parçası hâline gelir.

Lacan'ın arzu kavrayışı bu noktada farklı bir perspektif sunar. Arzu hiçbir zaman doğrudan nesnesine ulaşmaz. Çünkü arzunun nesnesi kayıp bir nesnedir. İnsan belirli kişilere, ilişkilere ya da ideallere yönelse de peşinden gittiği şey çoğu zaman onların ötesindedir.

Bu nedenle bazı insanlar hayatımızdan çıkarlar; ancak ruhsal yaşamımızdan çıkmazlar.

Çünkü geride bıraktıkları şey yalnızca bir yokluk değildir.

Bazen arzunun kendisidir.

— Klinik Psikolog Baran Şeker

Kaynakça

Freud, S. (1917). Mourning and Melancholia.

Lacan, J. (1977). Écrits: A Selection.

Leader, D. (2008). The New Black: Mourning, Melancholia and Depression.

Fink, B. (1997). A Clinical Introduction to Lacanian Psychoanalysis.