Gündelik dil içerisinde arzu çoğu zaman belirli bir nesneye yönelmiş bir ihtiyaç olarak düşünülür. İnsan bir kişiyi arzular, bir ilişkiyi arzular, bir başarıyı arzular ya da belirli bir yaşamı arzular. Bu nedenle arzu ile nesnesi arasında doğrudan bir ilişki olduğu varsayılır. Sanki öznenin eksik olan şeyi bulmasıyla birlikte arzu da son bulacakmış gibi.

Psikanalitik düşünce, özellikle de Lacancı gelenek, bu varsayımı sorgular. Arzunun mantığı ihtiyaçtan farklıdır. İhtiyaç belirli bir nesne tarafından doyurulabilir. Açlık yemekle, susuzluk suyla giderilebilir. Oysa arzu aynı biçimde işlemez. Arzu nesnesine ulaştığında ortadan kalkmaz; yön değiştirir.

Bu nedenle insan yaşamında sık karşılaşılan bir deneyim dikkat çekicidir. Uzun süre boyunca ulaşılmak istenen bir hedef elde edilir. Beklenen ilişki kurulur. Arzulanan konuma ulaşılır. Buna rağmen öznenin deneyimi tamamlanmışlık değildir. Bir süre sonra yeni bir eksiklik belirir. Yeni bir nesne ortaya çıkar. Arzu yeniden hareket etmeye başlar.

Burada mesele kişinin doyumsuzluğu değildir. Daha temel bir yapısal özellik söz konusudur. Lacan'ın ünlü ifadesiyle arzu, her zaman başka bir şeyin arzusudur. Öznenin peşinden gittiği nesneler değişebilir; ancak arzu kendisini sürekli yeni nesneler üzerinden örgütlemeye devam eder.

Bu nedenle psikanalitik açıdan önemli soru, kişinin neyi arzuladığı değil, arzunun özne için hangi işlevi gördüğüdür. Çünkü bazen belirli bir kişi, belirli bir ilişki ya da belirli bir başarı, yalnızca daha temel bir eksikliğin temsilcisi hâline gelir. Nesne önemlidir; ancak arzunun bütün anlamını açıklamaya yetmez.

Bu perspektiften bakıldığında insanın yaşamı boyunca karşılaştığı birçok hayal kırıklığı da farklı bir anlam kazanır. Çünkü bazı hayal kırıklıkları yanlış nesneyi seçmiş olmaktan değil, hiçbir nesnenin arzunun vaat ettiği tamamlanmışlığı sağlayamayacak olmasından kaynaklanır.

Belki de psikanalizin en rahatsız edici fikirlerinden biri budur: İnsan eksik olduğu için arzulamaz. İnsan, özne olduğu için arzular.

— Klinik Psikolog Baran Şeker

Kaynakça

Lacan, J. (1977). Écrits: A Selection.

Fink, B. (1995). The Lacanian Subject.

Leader, D., & Groves, J. (1995). Introducing Lacan.

Verhaeghe, P. (2004). On Being Normal and Other Disorders.