Beklemek, gündelik yaşamda çoğu zaman pasif bir durum olarak değerlendirilir. Bir haberin gelmesini, bir insanın dönmesini ya da belirli bir olayın gerçekleşmesini bekleriz. Bu nedenle bekleyiş, genellikle eylemin karşıtı gibi düşünülür. Oysa psikanalitik açıdan bakıldığında beklemek son derece etkin bir ruhsal süreçtir. Çünkü bekleyen kişi yalnızca zamanı geçirmez; aynı zamanda arzusu ile ilişki kurar.

Arzunun yapısına ilişkin en dikkat çekici noktalardan biri, onun her zaman belirli bir eksiklik etrafında örgütlenmesidir. İnsan sahip olduğu şeyleri değil, sahip olmadıklarını arzular. Bu nedenle bekleyiş yalnızca gelecekte gerçekleşecek bir olayla ilgili değildir. Beklenen şeyin ruhsal yaşam içerisinde hangi anlamı taşıdığıyla da ilgilidir. Bazen kişi bir insanı beklediğini düşünürken, gerçekte o insanın temsil ettiği duyguyu beklemektedir. Bazen de beklenen şey bir karşılaşma değil, belirli bir kendilik deneyimidir.

Bu nedenle beklemek yalnızca zamansal bir konum değildir; öznenin arzusu karşısında aldığı bir pozisyondur. Lacan'ın kuramında arzu hiçbir zaman bütünüyle doyurulamaz. Arzunun nesnesine ulaşıldığında dahi eksiklik ortadan kalkmaz; yalnızca yeni bir biçim alır. Bu nedenle bekleyişin kendisi zaman zaman beklenen şeyden daha güçlü hâle gelebilir. Kişi farkında olmadan nesneyi değil, arzunun canlılığını korumaktadır.

Birçok insanın belirli ilişkilerde yıllarca beklemeyi sürdürmesi bu açıdan düşündürücüdür. Dışarıdan bakıldığında bu durum yalnızca umut etmek ya da vazgeçememek gibi görünür. Oysa bazen sürdürülen şey ilişki değil, ilişki etrafında kurulmuş ruhsal örgütlenmedir. Bekleyiş sona erdiğinde yalnızca bir ihtimal kaybolmaz; aynı zamanda belirli bir fantezi de dağılır.

Bu nedenle beklemek her zaman yokluğu ifade etmez. Bazen öznenin arzusunu ayakta tutma biçimidir. Psikanalitik düşünce açısından önemli olan, kişinin neyi beklediğinden çok, bekleyişin onun ruhsal yaşamında hangi işlevi yerine getirdiğini anlayabilmektir.

— Klinik Psikolog Baran Şeker

Kaynakça

Lacan, J. (1977). Écrits: A Selection.

Leader, D. (2016). Why Can't We Sleep?

Fink, B. (1995). The Lacanian Subject.