Psikanalitik literatürde kendilik kavramı farklı kuramcılar tarafından farklı biçimlerde ele alınmıştır. Winnicott'un katkısı ise özellikle özgünlüğü ve klinik sezgisinin gücü nedeniyle ayrı bir yerde durur. Winnicott için temel soru şudur: İnsan nasıl kendisi olabilir?

Bu soru ilk bakışta basit görünür. Ancak ruhsal yaşam açısından son derece karmaşıktır. Çünkü birey doğduğu andan itibaren bir çevrenin içerisinde gelişir. İhtiyaçları karşılanır, düzenlenir ve belirli beklentilerle karşılaşır. Gelişim yalnızca içsel süreçlerin değil, aynı zamanda çevresel koşulların da ürünüdür.

Winnicott'un gerçek kendilik ve sahte kendilik ayrımı tam da bu noktada ortaya çıkar. Gerçek kendilik, öznenin spontane deneyimlerinden doğar. Oyun oynayan, yaratan, isteyen ve hisseden tarafıyla ilişkilidir. Sahte kendilik ise çevreye uyum sağlamak amacıyla gelişen örgütlenmeleri ifade eder.

Elbette belirli ölçüde sahte kendilik herkes için gereklidir. Toplumsal yaşam tamamen spontanlık üzerine kurulamaz. Ancak sorun, uyumun kişinin bütün ruhsal alanını işgal etmeye başlamasıyla ortaya çıkar.

Bazı insanlar yaşamlarını başarıyla sürdürebilirler.

Çalışırlar.

İlişkiler kurarlar.

Sorumluluklarını yerine getirirler.

Ancak bütün bunların içerisinde derin bir canlılık kaybı hissedebilirler.

Winnicott'un dikkat çektiği nokta budur. İnsan bazen işlevsel olabilir; ancak kendisini gerçek hissedemeyebilir. Sorun başarısızlık değildir. Sorun yaşadığı hayatla kurduğu ilişkinin giderek yabancılaşmasıdır.

Bu nedenle gerçek kendilik meselesi bireysellik ya da özgürlük tartışmasının ötesindedir. Daha temel bir soruya işaret eder:

Kişi yaşadığı hayatın öznesi midir, yoksa yalnızca onu sürdüren biri mi?

Winnicott'un kuramı bu sorunun kesin bir cevabını vermez. Ancak ruhsal yaşamın merkezine özgünlük, yaratıcılık ve canlılık kavramlarını yerleştirerek psikanalitik düşünceye önemli bir yön kazandırır.

— Klinik Psikolog Baran Şeker

Kaynakça

Winnicott, D. W. (1960). Ego Distortion in Terms of True and False Self.

Winnicott, D. W. (1965). The Maturational Processes and the Facilitating Environment.

Winnicott, D. W. (1971). Playing and Reality.

Phillips, A. (1988). Winnicott.