İnsan anlam üreten bir varlıktır. Yaşadığı olayları, kurduğu ilişkileri ve maruz kaldığı kayıpları anlamlandırmaya çalışır. Bu çaba yalnızca entelektüel bir faaliyet değildir; aynı zamanda ruhsal bir zorunluluktur. Çünkü anlam, çoğu zaman kaygıyı düzenleyen bir işleve sahiptir.

Bu nedenle insanlar yaşadıkları acıların nedenini bilmek isterler. Bir ilişkinin neden bittiğini, neden terk edildiklerini, neden belirli seçimleri yaptıklarını anlamaya çalışırlar. Sorular çoğaldıkça yorumlar da çoğalır. Öznenin yaşamı giderek bir açıklamalar ağı içerisinde örgütlenmeye başlar.

Ancak psikanalitik düşünce anlam üretme çabasına belirli bir mesafeyle yaklaşır. Çünkü yorum her zaman hakikate ulaşmaz. Bazen tam tersine, hakikatle karşılaşmayı engelleyen yeni bir örgütlenme yaratır.

Freud'un çalışmalarından itibaren bilinçdışının önemli özelliklerinden biri, kendisini doğrudan vermemesidir. Bilinçdışı anlamın ötesinde çalışan bir mantığa sahiptir. Bu nedenle insan bazı şeyleri açıklayabilir ama yine de onları yaşamaya devam eder. Belirli ilişki örüntülerinin farkında olabilir ama yine de aynı örüntüler içerisinde kalabilir.

Bu durum yalnızca bilginin yetersizliğiyle açıklanamaz. Çünkü psikanalitik açıdan bilmek ile dönüştürmek aynı şey değildir.

Modern kültür sıklıkla farkındalığın iyileştirici olduğuna inanır. Oysa klinik deneyim bunun her zaman doğru olmadığını gösterir. İnsan kendi hikâyesini ayrıntılarıyla anlatabilir ve yine de o hikâyenin etkisi altında yaşamayı sürdürebilir.

Bu nedenle analiz yalnızca yeni anlamlar üretmeye çalışmaz. Aynı zamanda anlamın sınırlarıyla da ilgilenir. Bazı deneyimler açıklanabilir olmaktan çok yaşanabilir niteliktedir. Bazı düğümler ise çözülmekten önce görülmeyi gerektirir.

Belki de psikanalitik çalışmanın özgünlüğü burada ortaya çıkar. Amaç her şeyi açıklamak değil, öznenin kendi deneyimiyle kurduğu ilişkiyi dönüştürebilmektir.

Çünkü bazen insanın ihtiyacı yeni bir yorum değil, aynı hikâyeyi tekrar etmek zorunda kalmayacağı yeni bir konumdur.

— Klinik Psikolog Baran Şeker

Kaynakça

Freud, S. (1900). The Interpretation of Dreams.

Lacan, J. (1977). Écrits: A Selection.

Miller, J.-A. (1996). Reading Seminars I and II.

Leader, D. (2011). What Is Madness?