İnsanlar yaşamları boyunca farklı zorluklarla karşılaşabilirler. Bazı güçlükler belirli yaşam olaylarıyla ilişkilidir ve zamanla azalabilir. Ancak bazı deneyimler vardır ki yalnızca belirli bir döneme ait değildir. Kişinin ilişkilerinde, kendisiyle kurduğu bağda ve yaşamın farklı alanlarında tekrar eden biçimlerde ortaya çıkabilir.

Kişilik örüntüleri, bireyin kendisini, diğer insanları ve dünyayı algılama biçimleriyle yakından ilişkilidir. Duyguları deneyimleme şekli, ilişki kurma biçimi, yakınlığa yaklaşımı, eleştirilere verdiği tepkiler, kendilik değeriyle kurduğu ilişki ve stres karşısındaki tutumu bu örüntülerin bir parçasıdır.

Bazı kişiler ilişkilerinde yoğun bir terk edilme korkusu yaşayabilir. Bazıları yakınlık kurmak istese de duygusal olarak mesafeli kalabilir. Kimi zaman kişi sürekli onay alma ihtiyacı hissedebilir, kimi zaman ise başkalarına güvenmekte zorlanabilir. Bazı insanlar kendilerini sık sık değersiz, yetersiz ya da yalnız hissederken, bazıları yoğun eleştirilme hassasiyeti yaşayabilir. Bu deneyimlerin her biri kişinin yaşam öyküsü içerisinde anlam kazanır.

Kişilik örüntüleri çoğu zaman yalnızca bugünkü yaşam koşullarıyla açıklanamaz. İnsanlar dünyaya belirli ilişki kurma biçimleriyle gelmezler. Yaşamın erken dönemlerinden itibaren kurulan ilişkiler, duygusal deneyimler ve kişinin kendisini algılama biçimi zamanla belirli örüntülerin oluşmasına katkı sağlar. Bu nedenle bugün yaşanan bazı güçlükler, geçmiş deneyimlerin bugünkü yaşam içerisindeki yansımaları olarak değerlendirilebilir.

Psikodinamik yaklaşım açısından kişilik örüntüleri yalnızca sorunların kaynağı olarak görülmez. Aynı zamanda kişinin yaşamını sürdürebilmek için geliştirdiği uyum biçimleri olarak da anlaşılmaya çalışılır. Bir dönem koruyucu işlev gören bazı tutumlar, zaman içerisinde kişinin ilişkilerini ve yaşam kalitesini zorlaştırabilir. Bu nedenle amaç yalnızca belirli davranışları değiştirmek değil, bu örüntülerin nasıl oluştuğunu ve kişinin yaşamındaki işlevlerini anlamaktır.

Kişilik örüntüleriyle çalışmak çoğu zaman kişinin tekrar eden ilişki deneyimlerini, duygusal tepkilerini ve kendisiyle kurduğu ilişkiyi daha yakından keşfetmesini içerir. İnsan zaman zaman farklı kişilerle benzer sorunlar yaşayabilir, benzer duygularla karşılaşabilir ya da kendisini aynı çıkmazların içerisinde bulabilir. Bu tekrarların anlaşılması, kişinin yaşamında yeni deneyimlere alan açabilmesinin önemli adımlarından biri olabilir.

Çalışmalarımda kişilik örüntülerini yalnızca tanısal kategoriler üzerinden ele almıyorum. Bunun yerine kişinin yaşam öyküsünü, ilişki deneyimlerini, duygusal dünyasını ve tekrar eden örüntülerini birlikte anlamaya çalışıyorum. Çünkü her bireyin yaşadığı deneyim kendine özgüdür ve kişiliğin anlaşılması yalnızca belirtilerin değil, kişinin bütün yaşam hikâyesinin dikkate alınmasını gerektirir.

Kişilik örüntülerini anlamak, kişinin yalnızca yaşadığı güçlükleri değil, aynı zamanda ilişkilerini, seçimlerini ve kendisini algılama biçimini de daha yakından tanımasına katkı sağlayabilir. Bu süreç, kişinin yaşamında tekrar eden döngüleri fark etmesine ve bu örüntülerle farklı bir ilişki kurabilmesine yardımcı olabilir.

Hangi Durumlarda Destek Almak Faydalı Olabilir?

İlişkilerinizde benzer sorunları tekrar tekrar yaşıyorsanız,

Terk edilme, yalnız kalma veya reddedilme korkusu yoğun biçimde yaşanıyorsa,

Kendinizi sık sık değersiz, yetersiz ya da boşlukta hissediyorsanız,

Yakın ilişkilerde güvenmekte veya yakınlaşmakta zorlanıyorsanız,

Duygularınızı düzenlemekte güçlük çekiyorsanız,

Kendinizi sürekli benzer çıkmazların içerisinde buluyorsanız,

Yaşamınızda tekrar eden ilişki ve davranış örüntülerini anlamak istiyorsanız,

kişilik örüntülerinizin yaşamınızdaki yerini daha yakından anlamak için profesyonel destek almak faydalı olabilir.

— Klinik Psikolog Baran Şeker