Birçok insan yaşamının belirli dönemlerinde kendisine yönelik kuşkular yaşayabilir. Yeterince iyi olup olmadığını sorgulayabilir, başarısız olmaktan çekinebilir ya da başkalarının kendisi hakkında ne düşündüğüne fazlasıyla önem verebilir. Kimi zaman bu durum belirli yaşam olaylarıyla ilişkili olarak ortaya çıkar, kimi zaman ise kişinin yaşamının farklı alanlarında tekrar eden bir deneyim hâline gelir.

Gündelik dilde bu tür zorluklar çoğunlukla "özgüven eksikliği" olarak tanımlanır. Ancak kişinin kendisiyle kurduğu ilişki yalnızca özgüven kavramıyla açıklanamayacak kadar karmaşıktır. Psikodinamik açıdan bakıldığında mesele çoğu zaman kişinin ne kadar başarılı, güçlü ya da yeterli olduğundan çok, kendisine nasıl baktığıyla ilgilidir.

Bazı insanlar kendilerini sürekli olarak başkalarıyla karşılaştırırlar. Başarılarına rağmen yetersiz hissedebilirler. Takdir gördüklerinde bunu içselleştirmekte zorlanabilirler. En küçük eleştiriler yoğun biçimde etkileyebilir ya da başkalarının onayına duydukları ihtiyaç yaşamlarını belirlemeye başlayabilir. Kimi zaman ise kişi dışarıdan kendinden emin görünmesine rağmen iç dünyasında kırılgan ve değersiz hissedebilir.

Özdeğer duygusu yalnızca kişinin bugün sahip olduğu özelliklerle oluşmaz. Yaşamın erken dönemlerinden itibaren kurulan ilişkiler, kişinin duygularının nasıl karşılandığı, ne ölçüde görüldüğü ve kabul edildiği gibi deneyimler özdeğerin gelişiminde önemli rol oynar. Bu nedenle yetişkinlikte yaşanan birçok zorluk, yalnızca bugünkü koşulların değil, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkinin de bir parçası olabilir.

Bazı kişiler için hata yapmak kabul edilemez hâle gelebilir. Bazıları sürekli başarılı olmak zorunda hissedebilir. Bazıları ise ne yaparsa yapsın yeterli olmadığı duygusundan kurtulamaz. Bu tür deneyimler zamanla kişinin ilişkilerini, mesleki yaşamını ve duygusal dünyasını etkileyebilir.

Psikodinamik yaklaşım, özdeğer sorunlarını yalnızca olumsuz düşünceler üzerinden ele almaz. Bunun yerine kişinin kendilik algısının nasıl şekillendiğini, kendisine yönelik beklentilerini, eleştirel iç sesini ve ilişkilerinin bu süreçteki rolünü anlamaya çalışır. Çünkü özdeğer yalnızca kişinin kendisi hakkında düşündüğü şeylerden değil, kendisini nasıl deneyimlediğinden de etkilenir.

Çalışmalarımda kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi, tekrar eden yetersizlik duygularını, onay arayışlarını ve özdeğerini etkileyen dinamikleri birlikte anlamaya çalışıyorum. Amaç yalnızca kişinin kendisini daha iyi hissetmesi değil, aynı zamanda kendisini daha gerçekçi ve bütünlüklü bir şekilde değerlendirebilmesidir.

Kişinin kendisiyle kurduğu ilişki, yaşamının birçok alanını etkiler. Bu nedenle özdeğer üzerine çalışmak yalnızca özgüveni artırmakla ilgili değildir. Aynı zamanda kişinin kendisini nasıl gördüğünü, nasıl değerlendirdiğini ve yaşam içerisindeki yerini nasıl deneyimlediğini anlamakla ilgilidir.

Hangi Durumlarda Destek Almak Faydalı Olabilir?

Kendinizi sık sık yetersiz veya değersiz hissediyorsanız,

Başkalarının onayına yoğun ihtiyaç duyuyorsanız,

Eleştirilere karşı aşırı hassasiyet yaşıyorsanız,

Başarılarınıza rağmen kendinizi yeterli görmüyorsanız,

Sürekli kendinizi başkalarıyla karşılaştırıyorsanız,

Hata yapma korkusu yaşamınızı etkiliyorsa,

Kendinizle daha sağlıklı bir ilişki kurmak istiyorsanız,

özdeğer ve özgüvenle ilgili yaşadığınız güçlükleri daha yakından anlamak için profesyonel destek almak faydalı olabilir.

— Klinik Psikolog Baran Şeker