Bazı insanlar yaşamlarında tekrar eden bir örüntüyü fark ederler. Tam istedikleri bir şeye yaklaşmışken geri çekilirler. Önemsedikleri bir ilişki derinleşmeye başladığında uzaklaşırlar. Uzun zamandır hedefledikleri bir fırsat ortaya çıktığında ertelemeye başlarlar. Dışarıdan bakıldığında kişi kendi önüne engeller koyuyor gibi görünür.

Bu deneyim çoğu zaman "kendini sabote etmek" olarak adlandırılır. Ancak insanın neden kendi istediği şeylerin önünde durduğunu anlamak her zaman kolay değildir. Çünkü çoğu zaman kişi ne yaptığının farkındadır, fakat neden yaptığını açıklamakta zorlanır.

Kendini sabote etmek çoğu zaman istemediğimiz şeyleri yapmakla değil, istediğimiz şeylere yaklaşmanın yarattığı duygularla ilgilidir. Başarı, yakınlık, görünür olmak, sorumluluk almak ya da bir karar vermek yalnızca olumlu deneyimler değildir. Bunların her biri aynı zamanda kaygı, belirsizlik ve değişim anlamına da gelebilir. İnsan bazen elde etmek istediği şeylerden değil, onları elde ettiğinde yaşayacaklarından korkabilir.

Bazı kişiler başarısızlıktan korktuklarını düşünürler. Ancak kimi zaman başarı da benzer ölçüde kaygı yaratabilir. Çünkü başarıyla birlikte beklentiler değişebilir, ilişkiler dönüşebilir ya da kişi kendisini alışık olmadığı bir konumda bulabilir. Bu nedenle görünürde mantıksız duran bazı davranışların ardında karmaşık duygusal süreçler bulunabilir.

Psikodinamik açıdan bakıldığında insan her zaman yalnızca bilinçli hedefleri doğrultusunda hareket etmez. Yaşamın farklı dönemlerinde oluşan beklentiler, korkular, çatışmalar ve ilişki deneyimleri kişinin seçimlerini etkileyebilir. Bu nedenle kişi bir yandan değişmek isterken, diğer yandan mevcut düzeni korumaya çalışan tarafları da taşıyabilir.

Bazı insanlar ilişkilerinde benzer döngüler yaşarlar. Yakınlık istedikleri hâlde ilişki ciddileştiğinde uzaklaşabilirler. Bazıları ise uzun süredir arzuladıkları bir fırsatla karşılaştıklarında karar vermekte zorlanırlar. Bu durum çoğu zaman irade eksikliğiyle açıklanamaz. Çünkü insan yalnızca mantığıyla değil, duygusal dünyasıyla da karar verir.

İngiliz psikanalist Adam Phillips, insanların bazen yaşamak istedikleri hayat ile alışık oldukları hayat arasında sıkışabildiklerini söyler. Değişim arzu edilen bir şey olsa bile, bilinmeyene doğru atılan her adım belirli bir kaygıyı beraberinde getirir. Kendini sabote etmek olarak görünen bazı davranışlar da bu gerilim içerisinde ortaya çıkabilir.

Psikoterapi sürecinde amaç kişiye daha disiplinli olmasını söylemek ya da onu belirli hedeflere yönlendirmek değildir. Daha çok, kişinin tekrar eden örüntülerini, değişim karşısında yaşadığı duyguları ve kendi önüne neden engeller koyduğunu anlamaya çalışmaktır. Çünkü bazen insanın önündeki en büyük engel, farkında olmadığı korkularıdır.

Kendini sabote etmek çoğu zaman kişinin istemediği şeyleri seçmesi değil, istediği şeylere yaklaşırken ortaya çıkan karmaşık duygularla baş etmeye çalışmasıdır. Bu nedenle bazı tekrarlar yalnızca değiştirilmeyi değil, önce anlaşılmayı bekler.

Klinik Psikolog Baran Şeker