İnsan ilişkilerinde yakınlık çoğu zaman arzu edilen bir deneyim olarak düşünülür. Sevilmek, anlaşılmak, bir başkasına güvenebilmek ve duygusal olarak yakın hissedebilmek birçok insan için temel ihtiyaçlar arasında yer alır. Ancak yakınlık her zaman kolay deneyimlenen bir durum değildir.

Bazı insanlar ilişkiler içerisinde derin bağlar kurmak istediklerini söyleseler de, ilişki yakınlaştıkça huzursuzluk yaşamaya başlayabilirler. Kimi zaman mesafe koyar, kimi zaman geri çekilir, kimi zaman da ilişkide açıklamakta zorlandıkları bir sıkışmışlık hissederler. Dışarıdan bakıldığında ilişki istemiyor gibi görünseler de, çoğu zaman mesele ilişki istememek değil; yakınlığın beraberinde getirdiği duygularla baş etmekte zorlanmaktır.

Yakınlık kurmak yalnızca bir başkasına yaklaşmak anlamına gelmez. Aynı zamanda görülmeyi, ihtiyaç duymayı, hayal kırıklığı yaşayabilmeyi ve zaman zaman incinebilir olmayı da içerir. Bu nedenle bazı insanlar için yakınlık, güven kadar kaygıyı da beraberinde getirebilir.

Bazı kişiler ilişkilerinde tekrar eden bir döngü yaşadıklarını fark ederler. Bir yandan ilişki isterler, diğer yandan ilişki derinleşmeye başladığında uzaklaşırlar. Yakınlık arayışı ile bağımsızlık ihtiyacı arasında gidip gelirler. Bu durum çoğu zaman bilinçli bir tercih olmaktan çok, kişinin ilişki kurma biçiminin bir parçası olarak ortaya çıkar.

Psikanalist ve çocuk doktoru Donald Winnicott, insanın hem ilişki kurabilen hem de tek başına kalabilen bir varlık hâline gelebilmesinin ruhsal gelişim açısından önemli olduğunu vurgulamıştır. Yakınlık kurabilmek de benzer şekilde yalnızca bir başkasına ihtiyaç duymakla değil, o ilişki içerisinde kendisi olarak kalabilmekle ilgilidir.

Yakınlık kurma güçlükleri yaşayan kişiler bazen reddedilmekten korkarlar, bazen bağımlı hâle gelmekten çekinirler, bazen de ilişki içerisinde kendilerini kaybedecekleri hissine kapılırlar. Bu nedenle yaşanan güçlük her zaman ilişkilerin yokluğuyla ilgili değildir; kimi zaman ilişkilerin varlığı da benzer bir kaygı yaratabilir.

Psikodinamik açıdan bakıldığında yakınlık kurma güçlükleri kişinin yaşam öyküsü, bağlanma deneyimleri ve kendilik algısıyla birlikte değerlendirilir. Çünkü her ilişki yalnızca iki insanın karşılaşması değildir. Aynı zamanda geçmiş deneyimlerin, beklentilerin, korkuların ve arzuların da karşılaşmasıdır.

Psikoterapi sürecinde amaç kişiyi ilişki kurmaya zorlamak ya da belirli bir ilişki biçimine yönlendirmek değildir. Daha çok, kişinin yakınlıkla kurduğu ilişkiyi anlamaya çalışmaktır. Çünkü bazen insanın en çok arzuladığı şey, aynı zamanda en çok korktuğu şey de olabilir.

Klinik Psikolog Baran Şeker